De laatste jaren is er veel en zeer uiteenlopend onderzoek verricht naar het mogelijke verband tussen stress en lichamelijke en psychische klachten en/of ziekten. Hoewel het definitieve antwoord ondanks deze onderzoeken nog niet kan worden gegeven, wordt het beeld over de samenhang tussen stress en ziekte steeds scherper.
Stress
Stress is een term afkomstig uit de natuurkunde, en betekent daar zoiets als de druk die men op een bepaald materiaal kan uitoefenen totdat het vervormt of scheurt. In de psychologie spreekt men van stress als de fysieke of psychologische belasting die de mens opgelegd krijgt, of zichzelf oplegt hoger is dan zijn belastbaarheid.
Stress is niet perse slecht of ongezond. Het ervaren van een bepaalde spanning, leidt er vaak toe dat ons lichaam en onze geest gemobiliseerd worden om in korte tijd een zo goed mogelijke prestatie te leveren. Men kan adapteren aan de gestelde eisen en men kan een dergelijke situatie als stimulerend en uitdagend ervaren. De dysbalans belasting/belastbaarheid heeft vooral nadelige effecten op het psychologische en biologisch functioneren wanneer het niet kunnen voldoen aan de eisen, negatieve consequenties met zich meebrengt waaraan de persoon zich niet kan onttrekken. Het maakt daarbij niet uit of het om objectieve feiten gaat of om een subjectieve inschatting van de persoon. Wanneer de dysbalans van korte duur is, kan het lichaam zich weer herstellen. De gevolgen zijn ernstiger wanneer er sprake is van een langdurige dysbalans of chronische stress.
Bronnen van stress
Bronnen van stress zijn omstandigheden die stressreacties in het lichaam kunnen oproepen. We moeten daarbij denken aan gebeurtenissen en situaties die worden gekenmerkt door over- of onderbelasting, onzekerheid, onvoorspelbaarheid, gebrek aan beheersbaarheid, aantasting of bedreiging van de lichamelijke en/of psychische integriteit, of verlies van belangrijke sociale contacten en/of materiële bezittingen. Bijvoorbeeld;
- Ingrijpende levensgebeurtenissen (’stressful life events’), zoals dood van partner, echtscheiding of ontslag;
- Alledaagse problemen (‘daily hassles’), zoals in de file staan, afspraak bij de tandarts, woordenwisseling met collega’s of de mislukte foto’s van de vakantie
In veel stressonderzoek hebben alledaagse problemen een belangrijke rol toebedeeld gekregen dan ingrijpende levensgebeurtenissen, omdat deze ‘microstressoren’ een veel grotere invloed hebben op de gezondheid. Vooral wanneer ze zich opstapelen in een bepaalde tijd, steeds terugkeren, of wanneer er nauwelijks of geen positieve gebeurtenissen of gevoelens tegenover staan.
Een andere belangrijke stressor is onderbelasting. De gemiddelde mens lijdt net zoveel onder de verveling van een doelloos, monotoon bestaan als onder de onvermijdelijke vermoeidheid en uitputting van een voortdurend en dwangmatig hard werken of hogere doelen nastreven. Het merendeel van de mens heeft een grote afkeer van het ontbreken van stress als van teveel aan stress.
Een stressloos leven
Belangrijk voor een evenwichtig, stressloos leven is de juiste balans tussen de verschillende levensgebieden van een mens. Er zijn vier levensgebieden te onderscheiden;
- Plichten / lasten / vrije tijd: werk, huishouden en psychosociale lasten.
- Gezondheid: beweging, voeding, dag/nachtritme, pijn;
- Relaties / intimiteit: warmte, veiligheid, zich onvoorwaardelijk geaccepteerd voelen door partner, kinderen en vrienden;
- Zingeving / religie; doe ik wat ik werkelijk waardevol vind?
Wanneer er sprake is van een verkeerde balans tussen het uitvoeren van taken en energiebronnen ontstaan gevoelens van stress. Energiebronnen zijn prettige gebeurtenissen, zoals waardering, betrokken zijn en plezier hebben in taken. Verder in de vrije tijd de aanwezigheid van een leuke hobby en in zijn algemeenheid de aanwezigheid van een gevoel van voldoening of zingeving over het leven.
Bronnen: ‘Gezondheidspsychologie voor de fysiotherapeut’, Burken (2000); ‘Stress: de invloed van spanning op lichaam en geest’, Brosschot (1995); ‘Stress, stresshantering in de praktijk’, Kaiser (1992)
